มะม่วงปลาตะเพียน คืออะไร รสชาติเป็นยังไง

ถ้าพูดถึงมะม่วงโบราณที่คนรุ่นใหม่แทบไม่รู้จัก "มะม่วงปลาตะเพียน" ต้องติดอันดับต้น ๆ ครับ ผมเองปลูกไว้ที่สวนที่แม่ใจ พะเยา ด้วยความเสียดายว่าพันธุ์ดี ๆ แบบนี้กำลังหายไปจากตลาด บทความนี้เลยอยากพาไปรู้จักมะม่วงชื่อแปลกพันธุ์นี้ ตั้งแต่ที่มาของชื่อ รสชาติ ไปจนถึงวิธีกินให้อร่อยครับ

มะม่วงปลาตะเพียน คืออะไร?

มะม่วงปลาตะเพียนคือมะม่วงพันธุ์โบราณของไทยภาคกลาง มีถิ่นปลูกดั้งเดิมแถบอำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร ชื่อมาจากทรงผลที่แบน ตรงกลางป่อง คล้ายตัวปลาตะเพียน ผลดิบรสเปรี้ยว นิยมทำยำหรือจิ้มน้ำพริก ส่วนผลสุกผิวเหลืองทั้งลูก รสหวานมัน เนื้อค่อนข้างแห้งไม่ฉ่ำน้ำ ใกล้เคียงอกร่องแต่หวานน้อยกว่า บางท้องถิ่นอย่างสมุทรสงครามเรียกพันธุ์นี้ว่า "อกร่องพิกุล" ครับ

สรุปสั้น

• ประเภท มะม่วงพันธุ์โบราณ หากินยาก ถิ่นเดิมแถบบ้านแพ้ว สมุทรสาคร และย่านฝั่งธนฯ
• ที่มาของชื่อ ผลทรงแบน กลางป่อง คล้ายตัวปลาตะเพียน และติดผลดกเป็นพวง
• ดิบ เปรี้ยวจี๊ด เหมาะทำยำมะม่วง ดอง หรือจิ้มน้ำพริก/พริกเกลือ
• สุก ผิวเหลืองทอง รสหวานมัน เนื้อแห้งละเอียด กินกับข้าวเหนียวมูนได้

รสชาติมะม่วงปลาตะเพียนเป็นยังไง

เสน่ห์ของปลาตะเพียนคือกินได้อร่อยทั้งสองจังหวะครับ ตอนดิบเนื้อแน่นรสเปรี้ยวชัด เอาไปทำยำมะม่วงหรือซอยใส่น้ำพริกแล้วชูรสมาก คนสมัยก่อนถึงนิยมปลูกไว้ประจำบ้าน พอสุกผิวเปลี่ยนเป็นเหลืองทั้งลูก รสหวานอมมันแบบผู้ดี ไม่หวานแหลม เนื้อค่อนข้างแห้งละเอียดไม่เละ ใครเคยกินอกร่องให้นึกภาพรสทำนองนั้นแต่เบากว่า กินเปล่า ๆ ก็ดี กินคู่ข้าวเหนียวมูนก็เข้ากันครับ

ทำไมถึงหากินยาก

เหตุผลหลักคือพันธุ์โบราณแบบนี้ไม่ค่อยถูกปลูกเชิงการค้าครับ ตลาดใหญ่ต้องการมะม่วงผลโต สีสวย เนื้อเยอะแบบพันธุ์สมัยใหม่ สวนรุ่นหลังจึงโค่นเปลี่ยนพันธุ์กันไปมาก ต้นปลาตะเพียนเลยเหลืออยู่ตามบ้านเก่าหรือสวนที่ตั้งใจอนุรักษ์จริง ๆ ที่สวนรุ่งตะวันผมปลูกเก็บไว้ด้วยเหตุผลง่าย ๆ คืออยากให้ลูกหลานยังได้รู้จักรสมะม่วงแบบที่คนรุ่นปู่ย่ากิน และช่วยเก็บพันธุกรรมดี ๆ ของมะม่วงไทยไว้ครับ

เทียบกับมะม่วงพันธุ์อื่นของสวน

สวนผมปลูกมะม่วงหลายพันธุ์ ตัวชูโรงคือแก้วลืมรัง มะม่วงสุกรสหวานหอมเนื้อแน่นที่ผมเขียนเล่าไว้ละเอียดใน มะม่วงแก้วลืมรัง คือมะม่วงอะไร ส่วนปลาตะเพียนจะต่างตรงเนื้อแห้งกว่าและได้ความ "มัน" มากกว่า สายมะม่วงมันขุนศรีก็เป็นอีกทางที่กินดิบอร่อย ใครสนใจเรื่องมะม่วงชื่อคล้ายกันจนงง ลองอ่าน แก้วลืมรัง กับ แก้วลืมคอน ต่างกันไหม เพิ่มได้ครับ

ฤดูกาลและการติดตามผลผลิต

ปลาตะเพียนออกผลตามหน้ามะม่วงปกติของไทย ที่สวนผมหน้ามะม่วงคือราวเดือนเมษายนถึงมิถุนายนของทุกปี ส่วนปีนี้ผลผลิตปลาตะเพียนของสวนหมดฤดูไปแล้วครับ ผมเขียนบทความนี้เก็บไว้ให้คนที่ค้นหาข้อมูลพันธุ์นี้ก่อน แล้วรอบหน้าถ้าผลออกเมื่อไหร่จะแจ้งข่าวทางเพจเฟซบุ๊กและ LINE ของสวน ระหว่างนี้ดูมะม่วงและผลไม้ตามฤดูตัวอื่นของสวนได้ที่ หน้าสินค้าทั้งหมด หรืออ่านไอเดียกินมะม่วงสุกที่ แปรรูปมะม่วงสุกงอม ครับ

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

มะม่วงปลาตะเพียน ทำไมชื่อนี้?

เพราะทรงผลแบน ตรงกลางป่อง มองคล้ายตัวปลาตะเพียน และต้นมักติดผลดกห้อยเป็นพวง เป็นมะม่วงพันธุ์โบราณของภาคกลาง ถิ่นเดิมแถบบ้านแพ้ว สมุทรสาคร บางถิ่นเรียกอกร่องพิกุล

มะม่วงปลาตะเพียนสุกรสชาติเป็นยังไง?

หวานมันแบบนุ่มนวล ไม่หวานแหลม เนื้อค่อนข้างแห้งละเอียดไม่ฉ่ำน้ำ แนวเดียวกับอกร่องแต่หวานน้อยกว่า กินเปล่า ๆ หรือคู่ข้าวเหนียวมูนได้ดี

มะม่วงปลาตะเพียนดิบกินได้ไหม?

ได้และอร่อยด้วย ผลดิบรสเปรี้ยวชัด เนื้อแน่นกรอบ เหมาะทำยำมะม่วง ดอง หรือซอยจิ้มน้ำพริกและพริกเกลือแบบมะม่วงเปรี้ยวโบราณ

มะม่วงปลาตะเพียนออกผลเดือนไหน?

ออกตามหน้ามะม่วงไทยปกติ ที่สวนรุ่งตะวัน จ.พะเยา คือราวเดือนเมษายนถึงมิถุนายน โดยผลผลิตของสวนปีนี้หมดฤดูแล้ว ติดตามรอบหน้าได้ทางเพจและ LINE ของสวน

หาซื้อมะม่วงปลาตะเพียนได้ที่ไหน?

ตลาดทั่วไปแทบไม่มีขายเพราะเป็นพันธุ์โบราณที่ปลูกกันน้อย ส่วนใหญ่ต้องหาจากสวนที่อนุรักษ์พันธุ์ไว้โดยตรงในช่วงหน้ามะม่วง เช่น ติดตามรอบผลผลิตของสวนรุ่งตะวันทางเพจของสวน