คำถามยอดฮิตเวลาคนซื้อถ่านไบโอชาร์ไปครั้งแรกคือ "ใส่เท่าไหร่ครับ" ครับ ผมเข้าใจดี เพราะใส่น้อยไปก็เหมือนไม่ได้ใส่ ใส่มากไปก็เปลืองเปล่า ๆ บทความนี้ผมสรุปสัดส่วนที่มีคำแนะนำจากหน่วยงานราชการรองรับ แล้วเล่าวิธีที่เราทำจริงตอนลงต้นไม้ผลในสวนครับ
ไบโอชาร์รองก้นหลุมใช้สัดส่วนเท่าไหร่
คำแนะนำจากกรมส่งเสริมการเกษตรคือให้ผสมไบโอชาร์กับปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักในอัตรา 1:1 ถึง 1:4 (ไบโอชาร์ 1 ส่วน ต่อปุ๋ยคอก/ปุ๋ยหมัก 1–4 ส่วน) โดย "ชาร์จ" ทิ้งไว้ก่อนใช้ แล้วนำไปรองก้นหลุมปลูกสำหรับพืชล้มลุก หรือใส่บริเวณโคนต้นสำหรับไม้ยืนต้น
สรุปตัวเลขที่ใช้อ้างอิงได้
- ผสมกับปุ๋ยคอก/ปุ๋ยหมัก อัตรา 1:1 ถึง 1:4 แล้วชาร์จก่อนนำไปใช้
- แปลงผัก ใช้อัตรา 1–4 ลิตรต่อตารางเมตร
- ปรับปรุงดินทรายหรือดินเหนียวทั้งแปลง ใช้ราว 1,000–1,500 กิโลกรัมต่อไร่
- ไม้ยืนต้น คำแนะนำระบุให้ใส่บริเวณโคนต้น ไม่ได้กำหนดกิโลกรัมต่อต้นตายตัว จึงควรคิดจากปริมาตรหลุมและสภาพดินของแปลงตัวเอง
ผมย้ำข้อสุดท้ายครับ เพราะเอกสารราชการที่ผมอ่านไม่ได้ฟันธงตัวเลข "กิโลกรัมต่อหลุม" สำหรับไม้ผล ใครที่เจอเว็บบอกตัวเลขเป๊ะ ๆ โดยไม่บอกที่มา ให้เผื่อใจไว้หน่อยครับ
วิธีที่เราทำจริงตอนลงต้นไม้ผล
สำหรับอโวคาโด สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (สวพส.) แนะนำให้เตรียมหลุมขนาด 80×80×80 เซนติเมตร แล้วผสมดิน : ปุ๋ยหมัก : อินทรียวัตถุ ในอัตรา 1:1:1 กลับลงหลุม ที่สวนเราใช้กรอบนี้เป็นตัวตั้ง แล้วให้ถ่านไบโอชาร์ที่ชาร์จแล้วเข้าไปอยู่ในส่วน "อินทรียวัตถุ" ของสูตรครับ ขั้นตอนที่เราทำคือ
- ชาร์จไบโอชาร์ก่อน ผสมกับปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักที่หมักสมบูรณ์แล้วในอัตรา 1:1–1:4 หมักทิ้งไว้ก่อนนำไปใช้ตามคำแนะนำ
- ขุดหลุม 80×80×80 ซม. ตากหลุมไว้ให้แดดฆ่าเชื้อสักระยะ
- ผสมกลับ ดิน 1 ส่วน ปุ๋ยหมัก 1 ส่วน และอินทรียวัตถุ (รวมไบโอชาร์ที่ชาร์จแล้ว) 1 ส่วน คลุกให้เข้ากันทั้งกอง อย่าเทไบโอชาร์เป็นชั้นหนา ๆ ไว้ก้นหลุมเฉย ๆ เพราะรากจะไม่ได้ใช้ประโยชน์เต็มที่
- ถ้าดินเป็นกรดจัด สวพส. แนะนำให้ใส่โดโลไมท์ร่วมด้วย
- ลงต้น ให้รอยต่อของกิ่งพันธุ์อยู่เหนือระดับดิน ปักไม้ค้ำแบบเฉียง 45 องศา แล้วคลุมโคนด้วยวัสดุคลุมดินเพื่อรักษาความชื้นและคุมวัชพืช
ทำไมต้อง "ชาร์จ" ก่อนใส่
ไบโอชาร์ที่เพิ่งเผาเสร็จยังเป็นรูพรุนเปล่า ๆ ครับ ถ้าใส่ลงดินทันที มันจะทำหน้าที่ดูดซับธาตุอาหารที่มีอยู่ในดินเข้าไปเก็บก่อน ช่วงแรกจึงอาจเห็นต้นไม่ตอบสนอง คำแนะนำจึงให้ผสมกับปุ๋ยคอก/ปุ๋ยหมักและหมักทิ้งไว้ก่อน เพื่อให้รูพรุนได้ธาตุอาหารและจุลินทรีย์เข้าไปอยู่ก่อนลงแปลง พอลงหลุมจริงมันจะทำหน้าที่เป็น "บ้านของจุลินทรีย์" และตัวกักน้ำกับธาตุอาหารได้ทันที
อ่านเรื่องรูพรุนกับจุลินทรีย์เพิ่มได้ที่ โครงสร้างไบโอชาร์กับบทบาทบ้านของจุลินทรีย์ในดิน และ ไบโอชาร์ช่วยอุ้มน้ำในดินได้อย่างไร ครับ
ข้อควรระวัง
- อย่าใส่ไบโอชาร์ดิบที่ยังไม่ชาร์จลงหลุมโดยตรง โดยเฉพาะดินที่ธาตุอาหารน้อยอยู่แล้ว
- ไบโอชาร์ไม่ใช่ตัวแทนของธาตุอาหาร มันคือวัสดุปรับปรุงดินที่ช่วยเก็บน้ำ เก็บธาตุอาหาร และเป็นที่อยู่ของจุลินทรีย์ ยังต้องมีอินทรียวัตถุอื่นร่วมด้วยเสมอ
- ดินที่ค่า pH สูงอยู่แล้ว ควรระวังการใส่ปริมาณมาก เพราะไบโอชาร์มีแนวโน้มดันค่า pH ขึ้น
- ผสมให้ทั่วกอง ดีกว่าเทกองเดียวก้นหลุม
ถ่านไบโอชาร์ที่เราใช้ในสวนรุ่งตะวัน อ.แม่ใจ จ.พะเยา เราเผาเองจากเศษไม้ในสวนและใช้กับแปลงของเราจริงก่อนจะแบ่งขาย เป็นวัสดุปรับปรุงดินที่เราเปิดจองพร้อมต้นพันธุ์ ดูรายละเอียดได้ที่หน้า ต้นพันธุ์และวัสดุปลูกของสวน ครับ ส่วนวิธีใช้กับต้นที่ปลูกไปแล้ว อ่านต่อได้ที่ วิธีใช้ถ่านไบโอชาร์ปรับปรุงดินสวนผลไม้
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ไบโอชาร์ใส่ก้นหลุมปลูกไม้ผลเท่าไหร่?
คำแนะนำของกรมส่งเสริมการเกษตรคือผสมไบโอชาร์กับปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักในอัตรา 1:1 ถึง 1:4 ชาร์จก่อนใช้ แล้วนำไปรองก้นหลุมหรือใส่โคนต้นสำหรับไม้ยืนต้น โดยไม่ได้ระบุกิโลกรัมต่อหลุมตายตัว
ใส่ไบโอชาร์เยอะเกินไปได้ไหม?
ไม่ควร เพราะไบโอชาร์มีแนวโน้มทำให้ค่า pH ของดินสูงขึ้น และถ้าใส่แบบยังไม่ชาร์จในปริมาณมาก มันจะดูดยึดธาตุอาหารในดินไว้ ทำให้พืชตอบสนองช้าในช่วงแรก
ต้องชาร์จไบโอชาร์ก่อนใช้ทุกครั้งไหม?
ควรชาร์จก่อนใช้กับพืช โดยผสมกับปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักแล้วหมักทิ้งไว้ เพื่อให้รูพรุนมีธาตุอาหารและจุลินทรีย์อยู่ก่อน ส่วนกรณีใช้ดูดกลิ่นหรือปรับสภาพพื้นคอก ไม่จำเป็นต้องชาร์จ
ไบโอชาร์ใช้แทนปุ๋ยได้ไหม?
ไม่ได้ ไบโอชาร์เป็นวัสดุปรับปรุงดิน ทำหน้าที่กักเก็บน้ำและธาตุอาหารและเป็นที่อยู่ของจุลินทรีย์ ต้องใช้ร่วมกับอินทรียวัตถุหรือธาตุอาหารอื่นเสมอ
